MetaMagazine ProjectLog

Bron: http://www.trouw.nl/deverdieping/overigeartikelen/article639216.ece/Freud_bij_het_vuil

Freud bij het vuil
Zeven redenen waarom de psychoanalyse uit is
door Sandra Kooke en Monic Slingerland
Lezersreacties op dit artikel (4) lezersreacties op dit artikel geef uw reactie geef uw reactie
Sigmund Freud (1856-1939) was er al bang voor: pillen zouden het praten op de bank overbodig maken. De roem en betekenis van de Weense psychiater en grondlegger van de psychoanalyse nam eind vorige eeuw razendsnel af. Freud kreeg gelijk: pillen en verschillende soorten kortdurende therapieën waarbij niet veel gesproken wordt, zijn gangbare oplossingen voor psychische stoornissen geworden. De roep om efficiency, betere kennis van de werking van de hersenen en het ontbreken van een goede evaluatie van de psychoanalyse hebben ertoe geleid, dat de therapiesessies op de bank nog maar marginaal worden toegepast. Freud is uit, kortom. Maar wat is dan in?

Trouw-tv ondergaat deze week een kortdurende therapie: neurofeedback. Programmamaker Peter Brinkman wordt geconfronteerd met zijn eigen hersenactiviteit in voor hem ongewone omstandigheden. Klik hier om de aflevering te bekijken.

1. Liever kort en goedkoop dan lang en duur

Bij een psychoanalyse verkent de patiënt drie tot vijf jaar lang, tijdens wekelijkse sessies op de bank bij de psychiater of psycholoog, diepere lagen in het onbewuste. Inzicht moet leiden tot vermindering van klachten als stemmingsstoornissen, angststoornissen en persoonlijkheidsstoornissen. Bij twee van de drie mensen leidt dit tot verbetering.

Veel goedkoper en sneller is EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing): denk aan dat akelige voorval, ga met de ogen van links naar rechts en hopla, weg is het trauma.

Drie EMDR-sessies van een uur zijn genoeg om een trauma aan te pakken. „Praattherapie werkt niet bij trauma,” zegt Ad de Jongh, hoogleraar angst- en gedragsstoornissen in de tandheelkundige praktijk aan de Universiteit van Amsterdam, en psycholoog. Hij is de specialist in Nederland van deze therapie. Wat wel werkt: met een vinger voor het gezicht van de getraumatiseerde cliënt langsgaan. Die moet dan met de ogen de vinger van de therapeut volgen en ondertussen denken aan de gebeurtenis die verbonden is met het trauma. De methode bestaat sinds 1989.

Hoe het precies werkt, is nog onduidelijk, maar dat het werkt, is evident. Volgens de richtlijnen van diverse internationale adviescommissies, en die van het Nederlandse Trimbosinstituut, is EMDR een ’eerstekeus behandelmethode’ voor psychisch trauma.

Een trauma is op een scan te zien, vertelt De Jongh. „Het hersengebied waar het trauma ligt opgeslagen, licht dan op. Je kunt zien dat de hersenen daar veel energie gebruiken.” Na gemiddeld drie behandelingen met deze methode is op de hersenscan verandering te zien. Getraumatiseerden ervaren die zelf ook. Klachten verdwijnen.

Niet alleen trauma’s, ook depressies kunnen aangepakt worden met deze methode. De behandeling wordt vergoed zo lang de behandelaar psycholoog of psychiater is. De Jongh: „Ik zou het beter vinden als verzekeraars zich meer lieten leiden door bewezen resultaat: evidence-based dus.”

2. Depressief? Ga rennen

Hardlopen is simpel, gezond en goedkoop. Mensen met lichte of matige depressies kunnen gaan rennen, in plaats van medicijnen slikken of therapeutische gesprekken voeren.

Dat bewegen goed is voor depressieve mensen, is al langer de gedachte. Al in de jaren vijftig werkten docenten lichamelijke opvoeding in psychiatrische klinieken als bewegingstherapeuten. Maar pas sinds een jaar of tien is uit onderzoek gebleken dat het echt effectief en efficiënt is, vertelt Ruud Bosscher, bewegingswetenschapper aan de Vrije Universiteit. Hij is gepromoveerd op running-therapie bij depressieve mensen.

Hardlopen heeft een positief effect op de hersenen. Bij heel zware inspanning komen endorfines, pijnstillende hormonen, vrij. Ze hebben een morfine-achtige werking wat een plezierig gevoel geeft. „Maar dat niveau van inspanning bereiken depressieve mensen niet snel” zegt Bosscher. „Bij hen veroorzaakt hardlopen wel een hogere concentratie aan neurotransmitters. Dat zijn stofjes die voor de prikkeloverdracht tussen zenuwcellen zorgen. Bij depressieve mensen is vaak sprake van een verstoorde neurotransmitterhuishouding en hardlopen is dan een natuurlijk medicijn.”

Naast de fysieke effecten heeft hardlopen ook psychische invloed. Bosscher: „Als je met een rustig schema begint, kun je voortdurend successen laten boeken. Ook goed voor de eigenwaarde. Lopers hebben bovendien afleiding en krijgen een dagstructuur aangereikt.”

Is het zo simpel om depressies te verhelpen? „Ja,” zegt Bosscher. „Bij 65 tot 70 procent van onze depressieve lopers waren we succesvol. Hardlopen kan niet altijd in de plaats komen van gesprekken. Als iemand concrete problemen heeft, los je die er niet mee op. Ook bij ernstige depressies heb je andere behandelingen nodig. Maar voor de lichtere klachten is het een interessante aanpak.”

Het is niet gangbaar om hardlopen als hoofdtherapie toe te passen, het is eerder een extraatje. Riaggs en poliklinieken van psychiatrische inrichtingen hebben inmiddels hun psychomotorisch therapeuten en runningtherapieën, maar huisartsen weten er nog veel te weinig van om het in plaats van Prozac voor te schrijven. Bosscher: „Het is nog te onbekend en niet alle verzekeraars vergoeden het. Dat is jammer, want in vergelijking met psychotherapie en medicatie komt hardlopen er heel redelijk uit, mits het om lichte en matige depressies gaat.”

3. Pillen helpen vaak beter dan praten

Freud verwachtte zelf al dat ontwikkelingen in de farmacie ertoe zouden leiden dat pillen de sessies op de bank deels overbodig zouden maken. Hij kreeg gelijk. Begin jaren vijftig kwamen de eerste antidepressiva. De verkoop is de afgelopen tien jaar verdrievoudigd, blijkt uit cijfers van het Instituut voor medische statistiek. Antidepressiva, met als bekendste merk Prozac, zijn tegenwoordig de meest voorgeschreven medicijnen in Nederland. In 2004 werden bij de apotheken 5,5 miljoen pillen opgehaald. Die regelen dat er meer of minder van bepaalde stoffen in de hersenen komen, zoals serotonine en dopamine, zodat de stemming verbetert.

4. Train je hersenen

Bij wijze van proef laat Theo Hoevenaar zien wat neurofeedback inhoudt. Twaalf minuten maar, zegt hij. Op ieder oor komen twee sensoren, aan iedere kant van het hoofd nog een. Dan gaat de computer aan en start Theo de muziek. Katie Melua zingt en op het scherm zwemt een dolfijn onder water steeds door een volgende gekleurde hoepel. Dat zou rustgevend kunnen zijn, maar irritant genoeg hapert de muziek steeds even, terwijl de dolfijn doorzwemt. Het lijkt alsof de apparatuur van Hoevenaar kapot is, maar het tegendeel is het geval. Dit is neurofeedback.

Hersenen houden niet van onderbrekingen. Ook zij willen dat Katie Melua gewoon doorzingt. Ze passen hun gedrag aan, zegt Hoevenaar. Het gevolg is dat de mens die bij die hersenen hoort op den duur ook van andere storingen minder last heeft. Hoeveraar laat na afloop van die twaalf minuten op de computer zien hoe mijn hersenen zich hebben gedragen tijdens deze training. In het begin zijn er veel uitslagen in het gele gebied, dat is de hoge frequentie, het denken. Aan het eind zijn de uitslagen minder.

Hoevenaar, sinds drie jaar in Utrecht gevestigd met zijn bedrijf neurofeedback-Utrecht, behandelt mensen met adhd, depressies, concentratiestoornissen, verslavingen, trauma’s.

Hoevenaar werkte eerst als verpleegkundige, daarna als manager in de zorg. Pas nu kan hij, naar eigen zeggen, mensen echt helpen.

Het reïntegratiebureau Re-activate stuurt werknemers die in de ziektewet zitten naar hem door. Het bureau betaalt de trainingen. Na een keer of tien, twintig kunnen de klanten weer aan het werk. In totaal kost dat 800 tot 900 euro.

Hoe het precies werkt, is eigenlijk niet te zeggen. Maar dát het werkt, wel, zegt Hoevenaar. De registratie van de hersenactiviteit, een soort EEG, maar dan uitgebreider, laat in 80 procent van de gevallen zien dat de overmatige activiteit in de hersenen op den duur normaliseert, aldus de feedbacktherapeut. Het slagingspercentage van adhd is volgens zijn eigen opgave 90 procent, bij angsten verminderen bij 70 procent de klachten, de helft heeft geen klachten meer. Bij depressies gaat de helft opgelucht naar huis. Zijn cliënten komen een à twee keer per week voor een behandeling (training, zegt Hoevenaar) van een half uur. „Je merkt dat mensen na een paar trainingen al rustiger worden. Sommigen zeggen dat de watten in hun hoofd verdwijnen, dat ze weer zichzelf worden.”

Hoevenaar voert geen gesprekken met zijn cliënten, tenzij ze daar zelf behoefte aan hebben. „En soms om de verandering te meten.”

5. Freud is eigenlijk nooit in geweest

Freud hanteerde een niet-toetsbare hypothese, zegt psychiater Hans van der Ploeg, van het Delta Psychiatrisch Centrum in Hellevoetsluis. Dat praten over dromen mensen van hun klachten afhelpt, is niet aan te tonen. Zelf zag Freud later in dat het verkennen van het onbewuste eerder tot somberheid dan tot vrolijkheid leidt.

De psychoanalyse was vanwege de tijdsduur en kosten altijd alleen weggelegd voor welgestelden. Op dit moment volgt slechts één procent van alle ambulante cliënten van de geestelijke gezondheidszorg een therapie volgens psychoanalyse, schat het Nederlands Psychoanalytisch Instituut. Per jaar beginnen slechts tien psychiaters en psychologen aan de opleiding tot psychoanalytisch therapeut. Zij moeten zelf ook jarenlang in analyse, op eigen kosten. Dat psychoanalyse nooit zo breed toegepast is, heeft ook te maken met de voorwaarden. De methode heeft alleen zin voor wie in staat is tot zelfreflectie.

6. Freuds opvattingen pakten in de praktijk vrouwonvriendelijk uit

Vrouwen in de jaren dertig, veertig en vijftig die geen zin hadden in trouwen en kinderen krijgen, werden met een beroep op Freuds theorieën nogal eens neurotisch verklaard. Die moesten worden ’genezen’, vonden psychiaters en psychologen. Vooral in de Verenigde Staten, waar psychoanalyse lang in de mode was, werden vrouwvijandige aspecten uit Freuds werk op deze wijze toegepast. Vrouwen die een zelfstandig leven wilden leiden, moesten worden bevrijd van hun ’penisnijd’. Feministes hebben in de jaren zeventig en tachtig hardhandig afgerekend met de vrouwonvriendelijke, oversekste Freud, al wijst de filosofe Angela Grooten erop dat Freud zelf niet vrouwonvriendelijker was dan zijn tijdgenoten.

7. Freud is niet helemaal passé

"Hij is niet passé, je moet alleen niet letterlijk nemen wat hij schreef,” zegt de filosofe Angela Grooten, die al 25 jaar aan de Universiteit van Amsterdam colleges geeft over Freud. „Freud was geen wetenschapper, maar een wijsgeer, die de mens symbolisch duidde.”

Al gaan we voor het oplossen van psychische aandoeningen niet vaak meer bij Freud te rade, zijn visie op de mens kan ons nog steeds veel leren, zegt Grooten. „Freud leerde ons dat de mens een irrationeel dier is, dat door culturele regels wordt gevormd en tegelijkertijd misvormd. De goede kant van de vorming is dat we leren handelen en communiceren. De slechte kant is dat we er gedurende ons leven schadelijke effecten van oplopen. Iedereen is minstens een beetje neurotisch, pervers, fetisjistisch, bijgelovig, verslaafd, oraal of anaal gefixeerd. Onder de oppervlakte van de cultuur zitten verboden en verdrongen duistere krachten en driften die ons lastig blijven vallen. Ons rationele ego is een mennertje dat die wilde kudde paarden in bedwang probeert te houden.”

Het leven hangt aan elkaar van verlies, van het moeten onderdrukken van wensen en verlangens. Grooten: „Freud zei niet: die verlangens mag je niet hebben. Maar hij wilde mensen leren ermee te leven. Net zoals Dr. Phil op tv tegen een vrouw zegt: ’Get real! Zie het onder ogen! Ga van je man af, want hij is slecht voor je.’ Psychoanalyse is praten over je pijn, zodat je leert ermee te leven.”

Freud was breed onderlegd. Hij was dokter, maar had ook een enorme kennis van de kunst en literatuur. Hij schreef als een literator, vindt Grooten. Maar in tegenstelling tot schrijvers als Dostojevski of Flaubert, die ons ook veel leren over de menselijke psyche, pretendeerde Freud een systeem te maken. Daar hebben we nu niet veel meer mee, maar zijn inzicht in de drijfveren van de mens zijn nog altijd waardevol, meent Grooten.

Onlangs verscheen het verzamelde werk van Sigmund Freud in een vertaling van Wilfred Oranje: ’Werken’, uitg. Boom, ISBN 10 9085062411, 7500 pagina’s, euro 999,95.

25 Simple Tips to Improve Your Health and Fitness

[Although a primary focus on health alone (without a broader vision or mission) might not give you the meaningful quality of your life you seek for, these tips could at least help you develop healthier habits and lifestyle. TF]

The quality of our lives is determined by the quality of our health. You can have all the money in the world but if you go through your day feeling tired, fatigued or weak, you can’t be living your life to the fullest. Here are 25 quick tips to increase your health and fitness:

1. Diets are evil
Because of their temporary nature, diets don’t work. The people who do lose weight end up gaining it back again once they come off the diet. Instead of dieting, try to change your lifestyle. The changes you make to the way you eat should be sustainable for the rest of your life.

2. Get rid of the junk food
The easiest way to ensure that you don’t eat the food you shouldn’t is to make sure it isn’t available. Go through your fridge and toss out all the junk food. Next time you go grocery shopping, make sure that you don’t buy more.

3. Make use of healthy snacks
Having a snack between your meals is a good idea – as long as they’re healthy. Stock up on fruits, veggies, nuts and seeds. Have them readily available for whenever you might feel hungry. This means both at home and at the office.

4. All carbs are not created equal
While carbohydrates are a necessary part of your diet, there are some that do more damage than good. Avoid white carbs wherever possible and switch to the whole-grain alternatives.

5. Kill the caffeine addiction
Whether it’s coffee or soft drinks, caffeine is a drug. It’s a legal drug but a drug nonetheless. If you feel the need for a warm drink, choose an herbal tea instead.

6. Don’t forget the fat
Although trans-fats and the like should be avoided, you need to consume sufficient essential fatty acids. Make sure you are getting your omega-3 and omega-6 fats. These can be found in flax oil, nuts, and seeds.

7. Water is your friend
Your body is made up mostly of water. The problem is most people walk around dehydrated. If you are feeling thirsty, it’s too late: you are already dehydrated. Make sure to drink half your body weight in ounces every day. That means if you weigh 200 pounds, you need to be drinking 100 ounces of water each day.

8. Breathe deeply
Oxygen is more important than water for your health. You can survive days without water but only minutes without oxygen. Most people today have very shallow breathing and are not getting enough air. Breathe deeply from your diaphragm to ensure your cells are well oxygenated.

9. Eat your veggies
Vegetables are rich in micronutrients (vitamins and minerals) that are essential to your health. Plus they have a cleansing effect on your body because of their alkaline pH.

10. Buy organic
Much of the commercial produce available today is devoid of nutritional value due to the depleted soil used in the industrial farming process. Organic produce also has the benefit of tasting a lot better. It might be more expensive but the benefit is well worth it.

11. Get friends that live healthy
The ongoing interaction with people who have the health you desire will be a positive influence on you. It is far easier to make the transition to healthy living when you have the social support.

12. Find healthy foods you enjoy
Just because you are eating healthy does not mean you need to suffer eating foods you hate. Look for healthy foods you enjoy and eat them more often. Find recipes online that are both healthy and enjoyable.

13. Take your lunch to work
Not only will brown bagging your lunch save you some money, it will help you avoid eating unhealthy foods for lunch. Take the extra time to make your lunch in the morning or make extra for dinner and eat the leftovers.

14. Eat out intelligently
For the restaurants that you visit frequently, find out the menu choices that are healthy options. This way, you can enjoy going out without jeopardizing your health.

15. Give yourself a cheat meal
Every now and then, it’s okay to indulge in something you know that it is not good for you but you enjoy. You shouldn’t deprive yourself. Just make sure that this only happens from time to time.

16. Sleep deeply
Get a good night’s rest every evening. Sleep in a quiet room that is dark for the appropriate amount of time for you. Most people have heard that you need 8 hours of sleep for proper health. In my experience, the amount of sleep I need varies with my eating habits and exercise. When I am living in a healthy manner, I find I feel fully energized with about 6 hours of sleep. Find the amount of sleep that is right for you.

17. Schedule exercise
Make your workout an important appointment for yourself. Schedule it at a specific time and place. Make it as important to you as a business meeting or doctor’s appointment.

18. Get a workout buddy
Sometimes your motivation to exercise wanes. When you have a partner that pushes you, it is far easier to take action. Working out with a friend also tends to make it a lot more fun.

19. Exercise aerobically
Cardiovascular exercise helps to burn fat and raises your metabolism. It also strengthens your heart and lungs. Do at least 30 minutes of aerobic exercise at least 3 times a week.

20. Don’t forget to stretch
Stretching is important for your flexibility and the recovery of your muscles. Don’t stretch a cold muscle – it’s a good way to injure yourself. If you stretch before your workout, only do so after warming up. It’s always a good idea to stretch after a workout where your muscles are already warm.

21. Train for strength
Building muscle not only increasing your strength but also increases your metabolism. Strength training also stimulates the release human growth hormone in your body which slows the aging process. It’s important to engage in strength training 2-4 times a week.

22. Make exercise a habit
The easiest way to follow through and make sure that you exercise is to make it automatic. Exercise at the same time every day if possible.

23. Get a trainer
Although a personal trainer is not necessary, having one while you start out exercising can be very helpful. They can show the proper form for exercises and help motivate you to really push yourself.

24. Make changes gradually
If you’ve been living an unhealthy lifestyle for a long time, the challenge of healthy living can seem daunting. Instead of trying to change everything at once and getting overwhelmed, make sustainable changes gradually.

25. Don’t give up
If you fall back into unhealthy patterns, there is no reason to beat yourself up about it. Identify why the lapse occurred and learn from your mistakes. Move forward with this knowledge and continue to move towards health.

This article was written by Anand Dhillon. Anand writes about personal development at www.AnandDhillon.com. For more from Anand, read his series, How to Master Money & Wealth.

Algemene beschrijving van de logische niveaus van Bateson
Zingeving (of Spiritualiteit)
Het hoogste niveau in de hiërarchie is zingeving: de intuïties omtrent het grotere geheel waarvan men deel uitmaakt, alsmede de roeping en de bezieling die dat grotere geheel verschaft.
Kernvragen zijn: van waaruit handel ik, waar ben ik een onderdeel van, wat is het grotere geheel dat mij leidt?

Identiteit
Het tweede niveau is dat van de identiteit: de missie die men in het leven heeft, het zelfbeeld en de bijbehorende gevoelens van uniciteit en eigenwaarde.
Kernvragen zijn: wie ben ik, wat voor iemand ben ik, wat is mijn levensdoel?

Overtuigingen
Het derde niveau bestaat uit de overtuigingen: iemands generalisaties, criteria, normen, waarden en verwachtingen.
Kernvragen zijn: waarom doe ik het, wat vind ik belangrijk, waar gaat het mij om?

Kwaliteiten (of Vermogen)
Het vierde niveau wordt gevormd door de kwaliteiten: de inzichten, capaciteiten, vaardigheden en denkstrategieën waarover iemand beschikt.
Kernvragen zijn: hoe pak ik het aan, wat kan ik?

Gedrag
Het vijfde niveau is het gedrag zelf: de waarneembare acties en reacties die iemand in zijn of haar omgeving vertoont.
Kernvragen zijn: wat doe ik, hoe handel ik, wat is mijn observeerbare gedrag?

Omgeving
Het laagste niveau in de hiërarchie is de omgeving van de mens: de omstandigheden met hun mogelijkheden, beperkingen, regels en voorschriften, zoals ouders en opvoeding, werk, partner enz.
Kernvragen zijn: waar reageer ik op, wanneer, waar en met wie?

Oefening
Je kunt beginnen met een (metaforische) vergelijking van je identiteit:
Wat voor dier zou je zijn & welke eigenschappen heeft dit dier?
Wat zou je hiermee moeten en willen doen?
Denk vervolgens aan bepaalde rollen of beroepen die bij je (kunnen) passen (bijv. ouder, coach, collega, trainer, sporter, (team)leider, schrijver etc.).
Beschrijf voor jezelf de overtuigingen en waarden die zo iemand volgens jou zou moeten hebben. Leef je in alsof deze rol je op het lijf geschreven is.

Neem nu een held / voorbeeldfiguur in gedachten; iemand die je bewonderd.
Beschrijf de vaardigheden en het gedrag van deze persoon. Welke rollen vervult deze figuur? Kies eventueel meerdere helden.
Vervolgens ga je na in welke omgeving deze vaardigheden het beste kunnen worden in het licht van je missie. (hoe ziet het eruit, hoe ruikt, voelt, klinkt, smaakt en voelt het). Doorloop de stappen van de omgeving nu terug naar de zingeving en neem waar waar jouw (belemmerende) overtuigingen zitten.

Een zeer krachtige en positief sturende methode is een visie en missie te beschrijven nadat je een volledige NLP alignment oefening hebt gedaan. Gebruik zonodig natuurlijke metaforen om je visie te presenteren.

Veel succes met de oefening.

Omdat ik zelf nu weinig tijd heb om uitgebreid te schrijven over biofeedback en Heartmath hierbij een goede introductie uit Ode. Ik ben nu twee jaar Charter member van heartmath.org, bezit zelf de Freezeframer 2 en de upgrade EmWave PC inc. oorsensor, plus twee portable emWave HRV monitors (personal stress relievers) ook met oorsensors. Daarnaast bezit ik ook het biofeedbackspel Journey to the Wild Divine en Wisdom Quest waarbij de hardware (sensorringen om 3 vingers) ook gebruik maakt van HRV (hartritmevariabiliteit) technieken plus de galvanische huidweerstand welke ook bij zgn. leugendetectors en diverse eenvoudiger biofeedbackapparaatjes zijn toegepast. Ik gebruik de emWave o.a. voor bewustwording van mijn (hart)coherentie en toetsing bij visualisatie en meditatieoefeningen. - Toine.

Een verandering in je hart verandert alles
Jurriaan Kamp
Dit verscheen in Ode nummer: 77 (juni 2005)
Een Amerikaans instituut laat zien hoe mensen hun hart op een gezondere wijze kunnen laten kloppen. HeartMath bewijst dat gezondheid begint met liefde. Dat je liefde zelf kunt maken en daarmee stress kunt verdrijven. Het is een recept dat wereldwijd door meer dan 50 duizend mensen wordt gevolgd in zo’n 100 organisaties van bedrijven tot ziekenhuizen en scholen. Een recept dat de wereld verandert. Een verslag uit Californië.

All you need is love, zong John Lennon.
Waar!, volgens de meesten.
De enige vraag is dan: hoe creëer je liefde?
Op die vraag is een eigenlijk ontstellend eenvoudig antwoord gevonden in de dichte bossen rond Boulder Creek ten zuiden van San Francisco in Californië. Sinds 1991 heeft het HeartMath instituut daar een grote hoeveelheid overtuigend wetenschappelijk bewijs geleverd dat het inderdaad mogelijk is om liefde te maken. HeartMath toont aan dat emoties veel sneller en krachtiger zijn dan gedachten. En dat – als het om het menselijk lichaam gaat – het hart veel belangrijker is dan de hersenen. Positief denken met je hersenen is weliswaar zinvol. Maar positief voelen vanuit je hart geeft een geweldige impuls aan de gezondheid en aan effectief en creatief functioneren.

Een korte herbeleving van een dierbare herinnering maakt het hartritme in luttele seconden gelijkmatiger waardoor de afscheiding van de gezonde hormonen toeneemt, die van schadelijke stresshormonen afneemt, het immuunsysteem opveert, de bloeddruk daalt... en gezondheid en concentratie toenemen. Met een simpel recept dat bestaat uit een aantal oefeningen die iedereen op elke plaats in enkele minuten kan doen – op de details moet u nog even wachten – trekt HeartMath met succes ten strijde tegen de grootste bedreiging van gezondheid, geluk en vrede in deze wereld: stress.

Stress is de pest van onze tijd, een epidemie die woest om zich heen grijpt. Twintig jaar geleden luidde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) al de noodklok; sindsdien is het alleen maar erger geworden. Elke dag komen zo’n miljoen Amerikanen onaangekondigd niet op hun werk als gevolg van stress. De Europese Unie schatte in 2000 dat de jaarlijkse kosten van stress – ziektekosten én verloren productieve uren – jaarlijks zo’n drie à vier procent van het bruto nationaal product van de EU bedragen. Stress is één van de belangrijkste oorzaken van de hoge bloeddruk waarmee één op de drie volwassen in Europa en Noord-Amerika kampt en die ten grondslag ligt aan vele ziekten. Stress ligt ook aan de basis van depressies en burn-outs. ‘Het goede nieuws is dat de negatieve gevolgen van stress effectief kunnen worden bestreden. Dat leidt ook tot betere prestaties. Het is voor elke organisatie dus een intelligente strategie om deze bron van kosten aan te pakken’, zegt Bruce Cryer, de directeur van HeartMath.

Dat inzicht is intussen doorgedrongen in vele bedrijven en instellingen. Managers gaan naar stress-seminars. Op hoofdkantoren worden yogalessen gegeven. En er zijn zelfs bedrijven die hun werknemers aanmoedigen vakantie te nemen. Maar erg effectief zijn zulke maatregelen niet zolang de organisatiecultuur doordrongen blijft van stress. Het opgeluchte gevoel van de yogales of van het weekeindje aan het strand gaat bij het eerste gesprek met een gefrustreerde collega bij de koffieautomaat vaak weer verloren. Een succesvolle anti-stress-strategie biedt resultaat juist op het moment dat de stress wordt ervaren. En dat is het werk van HeartMath, dat intussen toonaangevende multinationals als Hewlett Packard, Shell, Unilever, Motorola en Boeing onder zijn klanten mag rekenen.

HeartMath werd in 1991 opgericht door Doc Lew Childre. Childre had naam verworven als adviseur van bedrijven en wetenschappelijke instellingen. Met de oprichting van HeartMath begon hij zijn missie om te bewijzen dat het hart – en niet de hersenen – het menselijk lichaam stuurt. Maar HeartMath is geen new age-verschijnsel. Het is een onderzoeksinstituut dat in bijna vijftien jaar een grote stroom van wetenschappelijk onderzoek heeft gepubliceerd in gevestigde en gerespecteerde periodieken als de Harvard Business Review en de American Journal of Cardiology. Die publicaties ondersteunen het centrale streven van HeartMath om revolutionaire wetenschappelijke vondsten solide en ‘kogelvrij’ te presenteren. Zoals Cryer zegt: ‘Het is geen geloof. Er is sprake van bewezen fysiologische reacties.’ Ofwel: opportunisme wordt binnen het initiatief angstvallig vermeden.

En dat is opmerkelijk omdat financiering en voortbestaan door de jaren heen voor lastige uitdagingen hebben gezorgd. De locatie van HeartMath is in overeenstemming met deze voorzichtige strategie. Het instituut is gevestigd in een verzameling houten barakken in Boulder Creek, een plaatsje dat vrijwel onvindbaar is te midden van de hoge bomen van oude Californische bossen. Stress en Boulder Creek hebben weinig met elkaar te maken, stel ik vast na een autorit door de stromende regen. Maar toch is de locatie van HeartMath niet zo gek gekozen. Een half uur verder begint een bekende brandhaard van de ‘moderne pest’: Silicon Valley.

Directeur research, Rollin McCraty, is in zijn kantoor – een simpele werkkamer met een groot raam dat uitzicht biedt op een beboste helling – bezig met één van de laatste vondsten van HeartMath: een computergestuurd experiment dat laat zien hoe het hart eerder reageert op externe prikkelingen dan de hersenen (zie kader). HeartMath maakt gebruik van moderne biofeedback-systemen waarbij een vinger wordt aangesloten op een sensor die op een scherm laat zien hoe het hart zich gedraagt. Die feedback is geen voorwaarde voor het resultaat van de HeartMath-oefeningen, maar de weergave op een computerscherm maakt het wel veel makkelijker om kritische geesten van het gunstige effect van positieve gevoelens te overtuigen.

Het meten van innerlijke gemoedstoestanden met behulp van moderne instrumenten is op zich niet nieuw. Zo is bijvoorbeeld vastgesteld met behulp van het elektro-encefalogram (EEG) dat mediterende yogi’s heel andere hersengolven produceren dan – zeg maar – aandelenhandelaren op Wall Street. Maar de hartgestuurde methodiek van HeartMath reikt veel verder dan ontspanning door meditatie. McCraty: ‘Meditatie is er meestal op gericht om je bewust los te maken van de werkelijkheid om je heen. Dat heeft heel andere fysieke gevolgen dan onze benadering die erop is gericht om actief positieve energie toe te voegen aan een bepaalde situatie.’

Om de reactie van het hart op gebeurtenissen te meten, maakt HeartMath, aldus McCraty, gebruik van een relatief nieuw begrip dat thans in het centrum van de belangstelling van de moderne geneeskunde staat als een indicator voor een gezond functionerend lichaam: hartritmevariatie (HRV). Onderzoek van dr Andrew Armour van de Dalhouse universiteit in Halifax in Canada wees zo’n tien jaar geleden uit dat het hart over een eigen neuraal (zenuw) netwerk beschikt. HRV – het ritme van de perioden tussen twee hartslagen – speelt daarin een centrale rol. Via dat hartritme blijkt het hart signalen door te geven aan de hersenen en aan het hormonale systeem. Het maakt niet zozeer uit hoeveel slagen een hart per minuut maakt, juist het ritme van de hartslag is bepalend.
Childre en McCraty hebben ontdekt dat bepaalde patronen van het hartritme corresponderen met een bepaalde emotionele gesteldheid. McCraty: ‘Met elke hartslag wordt informatie geleverd die onze emoties, onze fysieke gezondheid en de kwaliteit van ons leven beïnvloedt.’ Zo leiden gevoelens van compassie, liefde, zorg en waardering tot een rustig glooiend – coherent – hartritme, terwijl gevoelens van boosheid, frustratie, angst en onveiligheid een hoekig en grillig – incoherent – beeld opleveren. Maar dit is meer dan een statistisch verschil. Onderzoek van HeartMath laat zien dat een ander hartritme leidt tot andere chemische en electrische reacties in het lichaam.

Simpelweg: wie liefde ervaart, voelt zich niet alleen blij en gelukkig, maar produceert bijvoorbeeld ook meer van DHEA, het hormoon dat onder meer veroudering, Alzheimer, geheugenverlies, diabetes, depressie en vermoeidheid tegengaat, en dat tegenwoordig in pillen veel wordt verkocht in drogisterijen en natuurvoedingswinkels. Tegelijkertijd vermindert de productie van schadelijke stresshormonen, zoals cortisol. Een ‘liefdevol lichaam’ neemt minder cholesterol op waardoor de aderen minder dichtslibben en het produceert meer immunoglobuline A, een belangrijke indicator van de staat van het immuunsysteem. Verder daalt de bloeddruk. McCraty: ‘Er bestaat een duidelijk verband tussen ziektekosten en het bloeddrukniveau. Als de bloeddruk daalt, daalt het aantal artsenbezoeken...’ En dus concludeert HeartMath dat liefde een fysieke staat is: positieve gevoelens – zoals liefde – produceren gezondheid. Het omgekeerde gaat ook op. Iemand die boos is, produceert juist minder DHEA en meer cortisol. Et cetera. De slogan van HeartMath – a change of heart changes everything, een verandering in je hart verandert alles – biedt een treffende samenvatting.

Maar hoe ‘verander je je hart’? Dat – zo blijkt uit het onderzoek van HeartMath – is veel simpeler dan het lijkt. McCraty: ‘Als je bewust je aandacht verlegt naar een positieve emotie, zoals waardering of erkenning, of als je je gedachten laat teruggaan naar een dierbare herinnering, verandert je hartritme onmiddellijk.’ Dat verschijnel doet cursisten van HeartMath – zo’n 25 duizend mensen per jaar afkomstig van bedrijven, ziekenhuizen, scholen en andere organisaties – steeds weer versteld staan. Aanvankelijk beschikte HeartMath alleen over eigen apparatuur waarmee de ontwikkeling van het hartritme kon worden getoond. Sinds XXXX biedt het instituut een ‘doe-het-zelf’-variant aan: de Freeze Framer, een programma inclusief sensor dat iedereen thuis op de computer kan aansluiten en waarvan HeartMath tot dusver zo’n 20 duizend exemplaren verkocht.

Als ik thuis Freeze Framer voor het eerst opstart en de sensor aan mijn vinger koppel, verschijnt er een grillig patroon op mijn computerscherm (zie afbeelding). Mijn hartritme vertoont wilde pieken, of – in de vakterm van HeartMath – een ‘incoherent patroon’. Vervolgens doe ik de voorgeschreven oefening. Ik verleg mijn aandacht naar de streek rond mijn hart, ik visualiseer dat ik adem haal door mijn hart en uitblaas door mijn solar plexus (het energiepunt onder het borstbeen, boven de navel). Ik breng een lief moment met mijn dochter in herinnering. Ik voel de warmte van ons contact op dat moment... én ik zie de grafiek op mijn computerscherm veranderen. Zo snel. Zo effectief is de oefening die nu misschien een paar minuten aan de gang is. De grillige pieken veranderen in glooiende bergen op mijn scherm. Mijn incoherente hartritme synchroniseert in een coherent ritme. En wat ik niet aan de lijn van de grafiek kan zien, maar wel weet – uit het onderzoek van HeartMath – is dat mijn lichaam nu gezond en heilzaam functioneert.

Het onderzoek is overtuigend. Een groep managers van Motorola volgde een workshop van Heartmath en werd vervolgens na zes maanden op de resultaten van de dagelijkse oefeningen getest. Een kwart van de managers had bij de aanvang van het project een te hoge bloeddruk. Na zes maanden viel de bloeddruk van allen binnen de gewenste marges. De gemiddelde bloeddruk was gedaald van 147/89 naar 128/80. Ter vergelijking: zo’n verlaging komt overeen met meer dan tien kilo afvallen.

Een recent onderzoek onder werknemers van Unilever laat zien dat de productie van het gunstige hormoon DHEA na zes maanden gemiddeld met vijftig procent was toegenomen en na negen maanden zelfs met negentig procent. De oefeningen hebben ook effect in het geval van chronische ziekten. Diabetes-patiënten die wekelijks in totaal een uur oefeningen van HeartMath deden, scoorden bijvoorbeeld na zes maanden significant beter op een aantal voor hun gezondheid cruciale aspecten. Een ander onderzoek van HeartMath geeft aan dat de besparingen aan de kosten van gezondheidszorg en ziekteverzuim kunnen oplopen tot 700 dollar per werknemer per jaar. Voor een bedrijf met duizend werknemers zou dat een kostenbesparing van 700 duizend dollar per jaar betekenen.

Het gemak van de oefeningen is misschien wel het meest veelbelovende van de HeartMath-therapie. Bruce Cryer: ‘De tijdsdruk neemt voortdurend toe. Hoe goed het ook voor hen is, mensen nemen de tijd niet om dagelijks in hun gezondheid te investeren. Een oefening mag geen tijd kosten, maar moet wel resultaat opleveren. Dat is de kracht van onze aanpak. Je kunt de oefeningen in vijf minuten leren en je boekt al resultaten als je ze een paar keer per dag gedurende dertig seconden doet. Als je bijvoorbeeld over de gang naar je volgende vergadering loopt. Of als je je computer opstart. Of als je voor een rood licht staat. Op die manier kan iedereen de oefeningen in zijn of haar dagelijkse schema integreren, zonder dat je je leven drastisch hoeft te veranderen.’

Vooral ook het regelmatig gebruik van het Freeze Framer-programma helpt om stresspatronen te gaan herkennen. Je verwerft inzicht in je eigen gedrag. Wat dat betreft, werkt de Freeze Framer als een thermometer: op een gegeven moment hoef je de temperatuur niet meer op te nemen om te weten dat je koorts hebt. En daardoor wordt het steeds makkelijker om de ervaring van stress snel te corrigeren. Cryer zegt: ‘Het doel van HeartMath is niet om stress te elimineren. Het doel is dat je leert herkennen welke omstandigheden stress creëren zodat je je reactie op die situaties kunt veranderen. HeartMath helpt je om, als je op de snelweg wordt afgesneden, niet te vloeken, maar anders te reageren met als belangrijkste gevolg dat er in je lichaam geen schadelijke stresshormonen vrijkomen.’

Is HeartMath het enige effectieve antwoord op stress? Er is natuurlijk veel meer. Iedere strandwandeling is nuttig. Hetzelfde geldt voor een mooi concert. En voor ervaringen van vriendschap en liefde. Er zijn ook andere initiatieven die een vergelijkbare focus hebben. In Ode berichtten wij eerder over het werk van de Italiaan Amedeo Maffei (zie Ode 47, juni 2002) en over het computerspel Wild Divine (zie Ode XX, XXX 200X). Ook die initiatieven richtten zich op de synchronisatie van hart- en hersenritmen om daarmee gunstige biochemische en elektrische processen in het lichaam te stimuleren. De kracht van HeartMath ligt echter in het geleverde overtuigende bewijs én in de eenvoud van de aanbevolen oefeningen. Dat sluit aan bij de tijdnood die de gestresste doelgroep voortdurend ervaart .

Minder stress en meer gezondheid is vanzelfsprekend al een voldoende aanbeveling om de therapie van HeartMath te volgen. Maar er is meer: onderzoek toont aan dat het elektromagnetisch veld van het hart van iemand tussen één en twee meter van zijn of haar lichaam kan worden gemeten. HeartMath heeft ontdekt dat een coherent hartritme van iemand een aantoonbaar positief effect heeft op een ander in zijn of haar nabije omgeving (waarbij het tegenovergestelde overigens ook waar is).
Ofwel: als jouw eigen hartritme coherent is, neemt de kans toe dat ook jouw omgeving zich coherent zal gedragen.
Ofwel: jouw eigen gezondheid is het begin van de gezondheid van je omgeving.
Ofwel: de verandering van de wereld begint bij jezelf.

Cryer: ‘Veel mensen voelen zich machteloos. Klimaatverandering. Armoede. Oorlog. Er zijn zoveel misstanden. Waar begin je als individu? Maar het is belangrijk om te weten dat jíj aantoonbaar een positief effect op de wereld kunt hebben. We kunnen de wereld veranderen, met één mens tegelijk.’

Die bevlogenheid schuilt achter al het degelijke onderzoek van HeartMath. Die visie verklaart ook waarom het instituut nooit voor snelle kansen koos, maar prefereerde om gestaag bewijs op te bouwen. Cryer tot besluit: ‘Het is onze missie om de wereld te helpen veranderen. Aan de meeste problemen van onze wereld ligt een gebrek aan emotioneel management ten grondslag. De meeste organisaties en overheden zijn behoorlijk dysfunctioneel. Die dysfunctionaliteit schaadt de planeet elke dag. Wij bieden instrumenten die nodig zijn om grote uitdagingen en problemen het hoofd te bieden en misstanden te bestrijden.’
Die instrumenten helpen het hart om liefde te maken.
All you need is love, zong John Lennon.
Zo simpel is het.

Meer informatie: www.heartmath.org

Zes basistypen van consumenten

Uit een enquête (onder 35.000 consumenten in 35 landen) van bureau Roper Starch rolden zes basistypen van consumenten. (1.9.1998)

Die zes basistypen van consumenten zijn:

1. Strevers
De grootste groep van volwassenen - 23 procent - hecht grote waarde aan materiële zaken: welstand, status, ambitie en macht en de symbolen daarvan: computers en zaktelefoons. Ze zijn dertigers en veertigers, meer mannen dan vrouwen en ze komen vooral voor in de ontwikkelde en opkomende landen in Azië, zoals Japan en de Filippijnen. Ze hebben weinig tijd voor andere media dan kranten.

2. Toegewijden
Deze groep - 22 procent van de volwassenen - houdt er meer traditionele waarden op na: geloof, plichtsbetrachting, gehoorzaamheid, respect voor anderen. Ze zitten vooral in Azië, Afrika en het Midden-Oosten. Ze hebben de minste belangstelling van alle groepen voor media en zitten niet te wachten op Westerse merken.

3. Altruïsten
De altruïsten vormen 18 procent van de onderzochte volwassenen en zijn zeer naar buiten gericht. Ze zijn geïnteresseerd in sociale kwesties, over het algemeen zijn ze behoorlijk ontwikkeld, het zijn vaker vrouwen dan mannen en gemiddeld zijn ze 44 jaar. Men vindt ze veel in Zuid-Amerika en Rusland.

4. Sociabelen
Deze mensen - tezamen 15 procent van de wereldbevolking - zijn gericht op relaties dicht bij huis: echtgenoten, familie, vrienden. Ze zitten veelal in Engeland, Hongarije, Nederland en de VS. Ze zijn “very heavy users” van media en helpen een band te scheppen met andere media, zoals radio, film en televisie.

5. Pretzoekers
Zij vormen 12 procent van het totaal en behoren tot de jongsten. Ze zijn dol op pleziermaken, opwinding, avontuur en “la bella fugura” - er goed uitzien. Ze zijn te vinden in bars, café's en disco's en zijn verslingerd aan elektronische media. Hun lifestyle is de meest globale; ze zijn de “MTV-generatie”.

6. Creatieven Als kleinste groep - 10 procent - storten de creatieven zich op kennis en technologie. Ze zijn trendsetters in het gebruik van pc's en internet. Ze zijn de meest intensieve gebruikers van media, van àlle media, zij het met nadruk op boeken, bladen en kranten.

Zie ook:
Media Facts, Jaar 1, Nummer 2, September 1998
Bron: http://www.mediafacts.nl/dossiers/artikel.php?id=681